Aslen Kýpçak Türkleri'nden olup, Irak Selçuklu sultaný Mesud zamanýnda bu devlette vazife alarak, kudreti sayesinde idare kademelerinde derece derece yükselen Þemsüddin Ýl Deniz, Azerbaycan umumi valisi iken, Gürcü ve Abhaza saldýrýlarýna karþý koruduðu, hatta Erivan ve Þirvan havalisini de Selçuklular'a baðladýðý bu bölgeyi, 1146'dan itibaren müstakilen idareye baþlamýþ ve bir sülale kurmuþtur. Sultan II. Tuðrul’un dul kalan zevcesi ile evlenerek Selçuklu ailesine girmiþ olan Ýl Deniz'in merkezi Tebriz þehri idi.

Nahcývan ve Gence de buraya baðlý idi. Sultan Arslan-þah zamanýnda "atabek-i a'zam" diye anýlan Ýl Deniz'in iki oðlundan Cihan Pehlivan devletin "baþ-hacip"i, Kýzýl Arslan Osman da ordu bakaný olmuþlardý. Ýl Deniz'in ölümünden (1175) sonra, Cihan Pehlivan yalnýz Azerbaycan'ýn deðil, bütün Irak Selçuklu sultanlýðýnýn en kudretli adamý haline geldi. "Hakan-ý Acem" unvanýný taþýyordu.

60-70 kadar "bende"si bütün memleketi kontrolleri altýnda tutuyorlardý. Daha sonra kardeþi Osman da bir aralýk kendini "Irak Sultaný" ilan etmiþti (1191). Bunun oðlu Ebu Bekir 1200'e doðru Hemedan'a, hatta Isfahan'a kadar nüfuzunu geniþletmiþti. Fakat 1211'de Azerbaycan Atabeyi Özbek Harezmþahlar'a baðlanmak zorunda kaldý ve Celaleddin Harezmþah'ýn Tebriz'i zapt etmesi ile (1225) atabeylik sona erdi, arkasýndan memleket Moðollar tarafýndan istila edildi.