Osmanli ordusu, kurulusundan 20. yüzyilin basina kadar kara ve
deniz kuvvetleri olmak üzere teskilâtlanmisti. 1909-1910
yillarinda Avrupa ordu teskilâtina giren Hava kuvvetleri,
1912'de de Osmanli Devletinde kuruldu.
Osmanlilarin kurulusunda ordu, asiret kuvvetlerinden meydana
geliyordu. Fetihlerin genislemesiyle, gönüllülerin, feth edilen
yerlere iskânla da Türkmen bey ve kuvvetlerinin katilmasiyla
asker miktari artip, teskilâtlanmaya gidildi. Beylik, akinci ve
gönüllü kuvvetlerine ilâveten 1361 yilinda yaya (piyâde) ve
müsellem (süvâri) olmak üzere muntazam ve dâimî ordu teskilâti
kuruldu. Osmanli kara kuvvetleri piyâde, süvâri eyâlet askerleri,
teknik ve yardimci siniflardan meydana gelirdi. Piyâdeler; acemi,
yeniçeri, cebeci, topçu, top arabacilari, lagimci, humbaraci
ocaklari olmak üzere yedi ocaga ayrilirdi. Süvâriler de; sipâhi,
silâhtar, sag ulûfeciler, sol ulûfeciler, sag garipler, sol
garipler bölükleri olmak üzere alti bölüge ayrilirdi. Eyâlet
askerleri timarli sipâhiler ve yerli kulu teskilâti olmak üzere
ikiye ayrilirdi. Timarli sipâhiler, Osmanli ordusunun en önemli
kismi olup; timar sâhipleriyle, bunlarin beslemek ve
yetistirmekle yükümlü olduklari cebelülerden meydana gelirdi.
Yerli kulu teskilâti; yurtiçi, geri hizmet, kale kuvvetleri
teskilâti olmak üzere üç bölümdü. Yurtiçi teskilâti; belderanlar,
cerahorlar, derbendciler, martalozlar, menzilciler, voynuklar
gruplarindan; geri hizmet teskilâti, yaya ve müsellemler ile
yörüklerden; kale kuvvetleri teskilâti, azaplar, gönüllü ve
beslilerden meydana gelirdi. Akincilar, Osmanli ordusunun öncü
kuvvetleri olup, kurulusuna, gelismesine ve genislemesine çok
hizmetleri geçti. Akincilar onlu sisteme göre
teskilâtlanmislardi.
Deniz kuvvetleri (Donanma): Osmanli Deniz Kuvvetleri, Karesi,
Mentese, Aydin gibi denizci beyliklerin hâkimiyet altina
alinmasiyla sâhip olunan gemi ve personeliyle kuruldu. Ilk
zamanlarda Karamürsel, Edincik ve Izmit'teki gemi insâ
tezgâhlari, Sultan Birinci Bâyezîd Han (1386-1402) zamâninda
Gelibolu, Sultan Birinci Selim Han (1512-1520) zamaninda Haliç,
Sultan Birinci Süleyman Han (1520-1566) zamâninda Süveys ve
zamanla Ruscuk, Birecik tersâneleri kuruldu. Bu tersânelerde
kürekli ve yelkenli gemiler îmâl ediliyordu. Buharli gemilerin
kesfiyle 1827'de donanma, Bugu denilen bu gemilerle de donatildi.
Kürekli gemi çesitleri olarak; uçurma, karamürsel, aktarma,
üstüaçik, çete kayigi, brolik, celiyye, çamlica, sayka, firkate,
mavna, kalite, girab, sahtur, çekelve, kirlangiç, bastarde ve
kadirga kullanildi. Yelkenli gemi çesitlerinden de; ates,
agripar, barça, brik, uskuna, korvet, kalyon, firkateyn, kapak
ve üç ambarli kullanildi. Donanma-i Hümâyûnun basi 1867 yilina
kadar kaptan-i derya, bu târihten sonra da bahriye nâziri
ünvânini tasidi. Osmanli donanmasi, muazzam teskilâti, kuvvetli
harp filosu, cesur, üstün kâbiliyetli kaptan ve leventleriyle
Karadeniz, Ege Denizi, Akdeniz ve Kizildeniz'e hâkim olup, Hind
ve Atlas Okyanuslarinda Osmanli sancagi ile armasini
dalgalandirip temsil ediyorlardi. Osmanli donanmasinin 27 Eylül
1538 târihinde müttefik Avrupa devlet ve kavimlerinden meydana
gelen Haçli donanmasina karsi kazandigi Preveze Deniz Zaferi,
bugün de Deniz Kuvvetleri günü olarak kabul edilmektedir.
Osmanli ordusunda atessiz, atesli, koruyucu silâhlar
kullanilmaktaydi. Atessiz silâhlar; kiliç, ok, sapan, bozdogan,
topuz da denilen gürz, kamçi, dögen, balta, meç, simsir, gaddara,
yatagan, hançer, kama, mizrak, cirit, kantariye, kastaniçe,
süngü, zipkin, tirpan, çatal, halbart, mancinik, müteharrik kule;
Atesli Silâhlar; sayka, zarbazen, miyane zarbazen, sahî zarbazen,
sakloz, dranki, bedoluska, marten, ejderhan, kolonborna, miyane,
balyemez adlarindaki toplar sishaneli karabina, çakmakli,
fitilli çesitleriyle tüfek, tabanca kullanilirdi. Zirh, karakal,
migfer, kalkan da düsman silâhindan muhâfaza için kullanilirdi.
1839 Tanzimat ilânina kadar ordu-yu hümâyûnda mülkî vazifeleri
de olan askerî rütbeler sunlardir: Sadâret, vezir, beylerbeyi,
ülâ, sancak beyi, alaybeyi, kaymakam, binbasi, sagkolagasi,
yüzbasi, mülâzim-i evvel, mülâzim-i sânî, zâbit vekili, basçavus,
onbasi, nefer. Son devir askerî rütbeler ve Ikinci Abdülhamîd
Han (1876-1909) zamâninda, 1900'de subay maaslari: müsîr (maresal)
iki yüz elli altin, ferik (korgeneneral) yüz altin, mirliva (tümgeneral)
altmis altin, miralay (albay) yirmi bes altin, kaymakam (yarbay)
on sekiz altin, binbasi on iki altin, kolagasi (kidemli yüzbasi)
on altin, yüzbasi bes altin, mülâzim-i evvel (üstegmen) iki
buçuk altin, mülâzim-i sâni (tegmen) iki altin, nefer (er) bir
mecidiye (bir altinin beste biri). Bu maaslar net ve kesintisiz
olup, her ay da ihsân-i sahâne (pâdisâh hediyesi) alan pekçok
subay vardi. |
