 |
KULTUR-SANAT |
 |
|
|
 |
|
 |
|
|
AYAK DIVANI
|
Osmanli Devleti'nde acil ve fevkalade haller karsisinda,
padisahinda katildigi divan, toplanti. Padisah hariç, divanda
bulunanlarin hepsinin ayakta durarak karar almalari sebebiyle bu
tür toplantilara ayak divani denilmistir.
Bu divanda üzerinde durulan is derhal bir karara baglanirdi.
Eger bu divanin padisahin bulun madigi bir yerde, mesela seferde
toplanmasi gerekirse; o zaman sadrazam ve serdar-i ekrem dîvana
baskanlik yapardi. Saray daki ayak dîvanlarinda padisahin
oturmasina mahsus taht, sarayin babüsseade denilen kapisinin
önünde, mermer sütunlara dayali revak veya eyvanin altinda
bulunurdu. Padisahlarin yapmak mecbüriyetinde kaldiklari ayak
divani; ya mühim gördükleri ve süphe ettikleri bir yolsuzlugun
halledilmesi münasebetiyle veya askerin isyani, yahud da halkin
bir sikayeti üzerine yapilirdi. Sad razamlarin yaptiklari ayak
divani ise ekseriyetle savas zamaninda ordugahda olurdu. Ordu
erkani ve ocak zabitlerinin katildiklari divanda serbest
müzakere yapilarak mes'ele sür'atle karara baglanirdi. Bunlardan
baska, pa disahlarin herhangi bir isin tah kîkine gittikleri
yerlerde de ayak divanlari kurduklari olurdu.
Ayak dîvanlarinin kurulmasina sebeb teskil eden pek çok tarihî
hadiseler vuku bulmustur. Mesela Kanunî Sultan Süleyman Han'in
Istanbul'daki nüfus artisin dan dolayi su ihtiyacinin karsilan
masi husüsunda bir rum mimar ile görüsmesi bunlardandir.
Bir baska misalde söyledir:Tüccarlar ve hacilarla dolu bir
Osmanli gemisine Malta sövalye leri tarafindan el konmasi sebe
biyle derhal bir ayak divani toplanmistir. Bu divanda Malta
mes'elesi görüsülmüs, vezirler ile devlet erkaninin hazir
bulundugu bu divanda sefere karar verilmistir.
Bu ayak divanlari padisahin arzüsu ve acele karar alinmasi
sebebiyle yapilan divanlardir. Bir de padisahin yapmak
mecbüriyetinde kaldiklari ayak divanlari vardir. Bu tip ayak
divanlari da vuku bulmustur. Mesela 1602 (H.1011) senesinde,
kapikulu süvarileri Anadolu isyanlari sebebiyle üçüncü Mehmed
Han'i ayak dîva nina davet etmislerdi. Bunun üzerine Padisah,
Akagalar kapisi denilen harem-i hümayun kapisina çikip,
istekleri dinlemisti.
Dördüncü Murad Han zama ninda kapikulu askerlerinin isyanlari
sebebiyle iki defa ayak divani kurulmustur.
1651 (H.1061) de, noksan kestirilen ayari düsük bir para
mes'elesi sebebiyle esnaf ayaklandi ve padisah ayak dîvanina
davet edildi. Babüsseade'ye kadar gelen esnaf ve halk, kurulan
ayak dîvaninda dertlerini dördüncü Mehmed Han'a söylediler.
Müftî Kara Çelebizade de esnafin sika yetinin mahiyetini
padisaha îzah etti. Bunun üzerine Padisah; "Böyle zulme rizam
yoktur" diyerek hatt-i hümayun verip mes'elenin halli için söz
verdi.
1658 (H.1069) senesinde dördüncü Mehmed Han zamaninda,
Anadolu'daki vezirlerin Köprülü Mehmed Pasa'ya karsi muhale
fetleri üzerine sadrazam Erdel isleriyle mesgul iken, acele
Padisahin yanina Edirne'ye davet edildi. Otag-i hümayunda bizzat
Padisahin huzürunda vezirler, seyhülislam, kazaskerler, yeni
çeri agasi, bölük agalari ve diger bütün ocak agalarinin davet
edilmesiyle bir ayak dîvani kuruldu. Bu, Osmanli devletinde son
ayak dîvani oldu. |
|
|
|
Düzenleme;Sevde.NL 2006 |
