Osmanli tarihçisi. Ismi, Muhammed Ataullah'tir. Ataî diye meshur
oldu. Osmanli alim ve sairlerinden Nevi diye meshur Yahya bin
Pir Ali'nin ogludur. Bu sebebten Nev'izade diyede bilinir. 1583
(H.991) tarihinde Istanbul'da dogdu. 1635 (H.1044)'de
Istanbul'da vefat etti. Vefa Camii bahçesinde babasinin yanina
defnedildi.
Ataullah Efendi, babasindan ve zamaninin büyük alimlerinden
okuyup, aklî ve naktî ilimlerde üstün bir dereceye yükseldi.
Evliyanin büyüklerinden Üsküdarli Azîz Mahmüd Hüdaî
hazretlerinin teveccühlerine kavustu. 1605 tari hinde istanbul
Cambaziyye Medresesi müderrisligine tayin edildi. 1608'de
kadilik meslegini seçip, sirasiyla; Lofça, Babaeski, Varna,
Rusçuk, Silistre, Tekfur dagi, Hezargrand, Tirnova, Tirhala,
Manastir ve son olarakda Üsküp kadiliklarinda bulundu.
Nev'îzade Ataullah Efendi, güzel ahlakiyla meshur oldu. Kadiligi
esnasinda adaletten ayrilmadi. Sairligi olup, mesnevî lerinde,
Nizamî ve Molla Camî' nin; gazellerinde ise babasi Nev'î ve
Bakî'nin te'sirleri görülür. Mes nevîlerinin dili yabanci
terkiplerin çoklugu bakimindan dikkat çeker. Ancak eski
edebiyatin muayyen kaidelerinin imkan ver digi nisbette hikaye
etme ve ifade yenilikleri arzeder. Ataî fikih ve tarih ilminde
çok kiymetli eserler yazdi. Bunlardan bazilari sunlardir:
1- Hada-ik-ul-hakayik fi tekmilet-is-Sakayik; Kanunî Sultan
Süleyman Han'dan, sultan dördüncü Murad Han devrine kadar
yetisen alimlerin hal tercümelerini! anlatir. Tasköprülüzade'
nin baslangicindan itibaren Osmanli alimlerinin hal tercüme
lerini anlatan Sakayik-i nü' maniyye fi ulema-id
devlet-il-Osmaniyye adli eserinin Edirneli Mecdî Efendi
tarafindan yazilan Türkçe tercümesinin zeylidir.
Tasköprülüzade'nin biraktigi yerden basladigi için, Sakayik
zeyli diye de bilinir.
2- El-Kavl-ül-Hasen fi cevab-il Kavl-i Irmen,
3- Dîvan: Basilmamis olan bu eserin en mükemmel nüs nasi; Millet
Kütüphanesi, Ali Emîrî Kismi, No: 302'de kayitlidir.
4-Hamse,
5-Münseat,
6-Fetava-i Ataiyye. |
