 |
ONEMLI OLAYLAR |
 |
|
|
 |
|
 |
|
|
AKABE MES'ELESI
|
Ingiltere'nin Osmanli Devleti' ne karsi çikardigi siyasî bir
anlasmazlik. Akabe, Kizildeniz'in kuzeydogusunda ve Akabe
körfezi ucunda bir kasabadir. Akabe meselesi ikinci Abdülhamîd
Han zamaninda 1906'da ortaya çikti.
Padisah'in Islam ülkelerindeki nüfuzu, müslümanlarin en büyük ve
en sinsî düsmani olan ingiltere'yi çok endiselendiriyordu. Çünkü,
sömürdügü topraklarda yasayan insanlarin ekserîsi müslüman idi.
Bu bakimdan sömürgeleri ne ve diger zulümlerine son
verilmesinden endiseli idi. Tek çare Osmanli sultaninin nüfüzunu
sarsmak ve Osmanli Devleti'ne bagli bölgelerde isyan çikarmayi
planlamakti. Bu is için en müsait bölge olarak Arab yarimadasi
ve burada yasayan halki görüyordu. Çünkü bir kisim Arablari bazi
hainlerin yardimiyla ifsad etmisti. Burayi Osmanli
hakimiyetinden ayirmak. Arab atemini Osmanliya karsi
ayaklandirmak. halîfe-i müslimîne karsi önemli bir darbe
olacakti. Casuslarini ve diger güçlerini bu ugurda sefer-ber
etti. Bu çilgin mücadelenin en can alici noktalari Arab
yarimadasinin iki tarafinda bulunuyordu. Biri Basra Körfezinin
kuzeyindeki Kuveyt limani, digeri de Kizildeniz'in
kuzey-dogusundaki Akabe körfezinin yukari uçunda bulunan Akabe
kalesi idi Abdülhamîd Han. bu iki noktadan birincisinde Islam
alemini Hindistan'a kadar birbirine baglayan Bagdad demiryolunu,
ikincisinde de Hicaz demiryolunu yaptirdi. Hicaz demiryolu da
Akabe körfezi vasitasiyla Kizildeniz'e dogru bir kapi durumunda
idi Bu iki mühim noktadan birincisinde ingilizlerin Osmanli'ya
karsi mücadelesi mahallî idarecileri desteklemek suretiyle,
ikincisinde ise dogrudan dogruya oldu,
Abdülhamîd Han, Hicaz demiryolunu yaptirirken, emniyeti
bakimindan yolun denizle temas eden noktasini kontrol altinda
tutmak için Akabe kalesine Rüsdî Pasa komutasinda iki tabur
asker gönderdi (15 Subat 1906). Hindistan yolunu ve oradaki
sömürgelerini emniyet altina almak için 1882 yilinda Misiri
isgal eden ingilizler ise, Akabe kalesinin Osmanli kontrolünde
olmasini protesto ederek, harp tehdîdine bas vurup bosalttirmak
istediler. Hatta ültimatomun pesinden Akabe körfezine bir de
savas gemisi gönderdiler. ingiltere, verdigi ültimatomda, on gün
içinde Sina yarimadasinin bosaltilmasini istiyordu. Abdülhamîd
Han ise, bu ültimatoma karsi ingiltere'nin Misir üzerinde bir
hakki bulunmadigini, isgalinin kanunsuz oldugunu belirterek,
yeni sinirin sadece Türk ve Misir subaylarindan meydana gelen
bir komisyon tarafindan tesbit edilebilecegini bildirdi.
Abdülhamîd Han'in bu cesurane hareketi, islam aleminde büyük
te'sir uyandirdi. ingilizler de halîfe-i müslimînin üzerine daha
fazla varmayi menfeatlerine ters buldular. Neticede Misir ve
Osmanli subaylarindan kurulan komisyon sekiz maddelik bir
protokol tesbit etti. Buna göre, sinir. Akabe körfezinin
batisindaki Tabe'den baslayip Akdeniz sahilindeki el-Aris'e
kadar uzaniyordu. Böylece Akabe, Osmanli Devleti'ne kaldi.
Menfaat sebebiyle devamli karsi karsiyagelen Avrupa devletleri
arasinda, yirminci asrin basinda bir gruplasma baslamisti.
ingiltere, Fransa ve Rusya üçlü bir ittifak kurmuslar; bunlara
karsi da Almanya, Avusturya ve italya birleserek üçlü bir
ittifak içine girmislerdi. Bütün bunlar yakinda bir cihan
harbinin yapilacagini hissettiriyordu. Abdülhamîd Han ise,
devletini bu gruplasmalarin disinda tutuyor sadece ingilizlere
karsi Almanlara biraz güler yüz gösteriyordu.
Sultan ikinci Abdülhamîd Han'in üstün siyaseti karsisinda,
ingilizlerin islam memleketlerinde sürdürmek istedikleri
emperyalizm, Akabe Mes'elesinde basariya ulasamadi. Ancak
Ingilizlerin faaliyetleri ile asrin en siyasi padisahi iç ve dis
düsmanlarinin her türlü hücümlarina maruz kaldi ve tahttan
indirildi. Abdülhamîd Han'in is basindan uzaklastirilmasi ile
Osmanli Devleti'nin basina geçen idareciler, memleketi hizla
parçalanmaya sürüklediler. Balkan harbinin pesinden Birinci
dünya harbine girdiler, ingilizler de, Osmanli'nin savasa
girmesini firsat bilip, 3 Kasim 1914'de Akabe kale ve limanini
topa tutarak sehri isgal etti. |
|
|
|
Düzenleme;Sevde.NL 2006 |
