 |
MIMARI ESERLER |
 |
| |
 |
|
 |
|
|
RUMELI HISARI
|
Istanbul, surlari, ka!eleri ve kuleleri ile de
meshurdur. Bunlarin bazilari Istanbul'un
fethinden sonra savunma disi amaçlarla
kullanilmis, yüzyillarin tesirí ile de harabeye
dönmekten kurtulamamistir.
Fakat, fetihten bir yil önce yapilan
Rumelihisari, bütün heybetiyle ayaktadir.
Turklerin bogaz kryisina vurduklari sahip!ik
mührü, silinmez damgasi olarak sapasaglam
durmaktadir. |
Rumelihisarin genel gorunusu
|
|
Bu eser, kale mimarisi bakimindan bir harika,
Türk tarihi için kalebelgelerden biridir. Bu
muazzam eser sadece 4 ay 16 günde tamamlanmistir
ve bu bir rekordur. Bu kadar kisa surede yapilan
hisarin üç büyük kulesi dunyanin en büyük kale
burçlarina sahiptir ve bu da bugüne kadar
asilamayan ikinci rekordur. |
|
NICIN YAPILDI
|
Rumelihisari'nin bulundugu yer,
Anadoluhísari'nin tam karsisidir. Ìki hisar
arasi bogazin en dar yeridir. Yunan istílâsina
çikan Pers krali Darã, M.Ü: besinci yiizyilda,
700 bin kisilik órdusunu, Anadolu'dan Avrupa
yaka sina, bogazin o mevkiine kurulan yüzer
köprüden geçirmisti. Geçmiste oldugu gibi
gelecekte de burasi ordularin kitadan kitaya
geçis yolu olabilirdi. Iki kitaya hükmetmek için
bu geçidin güven altinda tutulmasi gerekiyordu.
Yildirim Bayezid 1393 yilmda Anadoluhisarini (Güzelcehisari)
bunun için yaptirmisti. Fakat Tímurla yaptigi
savas yüzünden bu hisari yaptirmaktaki amacina
ulasamamisti.
Fatih Sultan Mehmed'in babasi Murad Han'in
Rumeli'ye geçmesini engel lemek için Bizans
imparatoru kadirgalari ile bu mevkii tutmustu.
Iki kitaya hükmeden Türkler için bogaz geçidinin
tam olarak güven altina alinmasi kaçinilmaz
olmustu. Ayrica, Istanbul'u fethetmeye karar
veren Sultan II. Mehmed, Bizans'in yardimina
gelecek yabanci gemilere Bodaz geçidini kapamak
gerektigini dusunuryordu.
Istanbul kusatmasindan bir yil önce Fatih Sultan
Mehmed, Bogaziçi kiyilarinda bir kesif yaptirdi.
Bogaz,in en dar yerini tespi t ettirdikten sonra
hisarin yapilacagi yeri bizzat isaret etti.
Hassa rnimarlariyla birlikte yapinin ana
plånlarini bizzat hazirladi.
Fatih, bin duvarci ve dülger ile çok sayida
amele ve harç ustasi, ayrica hi sarin yapim icin
gerekecek malzemelerin ternini lçin ülkenin her
yanina emir gönderdi. |
|
BIZANS IMPARATORUNUN KORKUSU
|
|
Bizans lmparatoru Konstantin Dragazes, FatIh'in
kararini ögrenince korkuya kapildi. Çünkü
Fatihin asil amacini anlamisti. Derhal, en zeki
ve i kna kabiliyeti olan elçiierini toplayarak
Fatihe gönderdi. Bu elçllerle sehzade Orhan'a
vermesi gereken ama bir süredir ödemedigi
vergiyi de yollamisti. |
Rumelihisari'nin plani
|
|
Bìzans elçileri uzun uzun diI dökerek, pek çok
sebep sayarak, bu hisarin yapilmasina gerek
olmadigini Sultana kabul ettirmeye, onu
kararindan caydirmaya çalistilar. Bunun, iki
devlet arasindaki anlasmalara aykiri ve tecavüz
sayilacak bir hareket oldugunu da söylediler.
Uslûplarinda hem rica ve gerekirse teminat
vermek, vergiyi arttirmak gibi tavizler, hem de
tehdit vardi. Fakat Fatihin cevabi kesin oldu. |
|
BENIM KILICIMIN HUKMETTIGI YERLERE SIZIN
IMPARATORUNUZUN HAYALLERI BILE ULASAMAZ
|
Bizans elcilerini dinleyen Fatih onlara su
cevabi verdi: "Ey Rum çelebileri, ben size karsi
bir tecavuzde ve anlasma hukumlerine aykiri bir
davranista bulunmuyorum. Maksadim, size zarar
vermeyecek sekilde kendi menfaatlerimi
korumaktir.Taahhudune sadik kalmak, karsi tarafa
zarar vermemek sartiyle, insanlarin kendi
menfaatlerini gözetmeleri herhalde hakli ve
herkese musaade olunan bir seydir. Biliyorsunuz
ki Avrupa ve Asya gibi iki ayri kitada
hukmediyorum ve her iki kitada muhaliflerim,
muarizlarim coktur. Kendi memleketimizi kendi
istegimizle hasimlarimiza birakmak istemiyorsak,
her yerde hazir ve nazir olmak, her iki kitanin
ihtiyaclarini karsilamak, savunmalarini temin
etmek zorundayiz.
'' Ìmparatorunuzla Macarlar ittifak edip babamin
Rumeli'ye geçisine mani olmak istedikleri zaman
güç durumda kaldigimizi unuttunuz mu?
Kadirgalariniz Bogaz'i kapadi.Babam Murad Han
Cenevizlilerden yardim istemeye mecbur oldu. Ben
o vakit pek gençtim ve Edirne'de
bulunuyordum.Türkler ve bütün Müslümanlar bu
tavriniz karsisinda dehsete kapildilar. Siz ise
o durumda bizleri tahkire kalktiniz Babam
Rumeli'nde bir hisar yapmaya daha o zaman yemin
etmisti. Iste o yemini ben yerine getiriyorurn''
''Denizlerine ve topraklarina sahip olamayan bir
hükümdar utanilacakdurumlara düser. Sikãyet
ettiginiz buhisari insa edecegim. Zaten yer
bizimyerimizdir. Orasi, eskiden beri Asyadan
Avrupa'ya geçis yolumuzdur. Barisin devamini
istiyorsaniz bu meseleye karismazsiniz Sayet
bizi geçis hakkindan mahrum etmek istiyorsaniz o
zaman is degisir. Ama haddinizi bilir ve bizim
islerimize karismazsaniz ben de barisi bozmam..
Sunu da iyice bilesiniz ki, benim kilicimin
hükmettigi yerlere sizin imparatorunuzun
hayalleri bile ulasamaz!'' |
|
FATIHIN MÜHRÜ
|
15 Nisan 1452 günü-hisarin insaatina baslandi.
Güzel bir organizasyon ve is bölümü yápilmisti.
Her bölümün insaasi bi r pasanin denetimine
veriImis, Fatih, deniz tarafina düsen bölümün
insaatini bizzat üzerine almisti. Denizden
bakildigi zaman sag tarafta kalan kulenin
yapimina Saruca Papa, sol taraftakinin yapimina
Zagnos Papa, kiyidaki kulenin yapilmina ise
Halil Pasa nezaret etmisti. Bugün bu kuleler bu
pasalarin adlarini tasiyor.
Hisarin yapimi içiri gereken keresteler
iznik'ten, Karadeniz Ereglisi'nden; tas ve kireç
yine Anadolu'dan ve civardan temin edilmisti.
Fatih, insaatta görev alan isçi, usta, memur ve
pasalar arasinda bir rekabet, bir yaris havasi
estirmis, hiçbir masraftan kaçinmamis, böylece,
i Ikbaharda insaatina baslanan hisar, yaz
bitmeden, 31 Agustos günü, yani 4 ay 16 günde
tammlanmisti. Bu kadar kisa bir surede meydana
gelen büyük eser karsisinda dost dusman
hayranligini gizleyememis, Bizans ise basina
nelerin gelecegini íyice anlamisti.
Zemin katlari ile birlikte Saruca Papa ve Halil
Pasa kuleleri dokuzar kat, Zagnos Pasa kulesi
sekiz kat ìdi. Saruca Pasa kulesinin çapi 23,30
m. duvar'kalinligi 7 m. yüksekligi 28 metredir.
Zagnos Pasa kulesinin çapi 26,70 m. duvar
kalinligi 5,70 m. yiiksekligi 21 metredir. Halil
Pasa kulesinin çapi da.23,30 m. duvar kalinligi
6,5 m. ve yüksekligi 22 metredir.
Buyük kulelerí birlestiren çevirme duvarlarinin
kuzeyden güneye uzunlugu 250, dogudan batiya
uzunlugu ise 125 metredir. Güneye bakan kulenin
yakininda, cephane ve erzak mahzenlerine giden
yollarin ucunda, iki gizli kaprsi vardir.
Hisar, yukaridan bütünü ile seyredildigi zaman
eski yazi ile `Mehmed' ismí okunur. Fatih Sultan
Mehmed, istanbul'a ilk mührünü, ismini kale ile
yazmak suretiyle vurmustur. |
|
BARIS ANTLASMASI BOZULUYOR
|
|
Bizansla baris anlasmasi daha hisarirn yapimi
sirasinda bozuldu. Hisar civarindaki tarlalarda
çalisan Rumlar askerlere geçis izni vermek
ístemedikleri için anlasmazlik çikmis,
anlasmazIik çatismaya dönüsmüs ve birkaç Rum
ölmüstü. Bunun üzerine Bizans imparatoru
Ístanbul kapilarini kapadi ve sehirdeki bütun
Türkleri hapsettirdì. Sultan Mehmed, bunu, baris
anlasmasinin bozulmasi ve harp ilâni için hakli
bir sebep saydi.
Insaati biten hísara, Firuzaga kumandasinda 400
yeniçeri, denize en yakin olan Halil Pasa
kulesine büyük toplar Yerlestirdi. Firuzaga,
Bogaz'dan geçecek gemileri kontrol etmekle,
vergi almakla, emrini dinlemeyen gemileri top
atesiyle batirmakla göreviendirildi.
Firuzaga görevi aldiktan bir suresonra,
Karadeniz'den gelen ve ticaret esyasi yüklü bir
Venedik gemisi, hisardan verilen 'dur' emrini
dinlemeden geçip gitmek istedi. Morosini adini
tasiyan gemi kaptani, isabet almadan hizla
uzaklasabilecegini sanmisti. Çünkü rüzgâr uygun
yönden ve oldukça siddetli esiyordu. Ama,
üzerine yagan güllelerle kisa bir zamanda sulara
gömülmekten kurtulamadi.
Bogaz geçisini kestigi için Fatih tarafindan
BOGAZKESEN adi verilen hisara, daha sonra
Rumelihisari dendi. Anadolu yakasindaki
GÜZELCEHÌSAR da Anadoluhisari adini aldi. |
Rumelihisari'nin eski gorunusu
|
Hisarin yapimindan sonra Bogazkesenden ayrilan
Fatih, Istanbul surlarini çevreleyen hendeklerin
kesfini yaparak Edirne'ye ulasti. Artik fetih
plânini hazirlayacak ve gecikmeden uygulayacakti.
Fetihten sonra Rumelìhisari bir sure daha
Bogaz'dan geçen gemilerin kontrolü için
kullanildi. Daha sonra çegitli hizmetler için,
17. yilzyilda da hapishane olarak
degeriendirildi. 1746 da çikan bir yanginla
ahsap kismi harap oldu. I. Mahmud tarafindan
tamir edilen hisarin kulelerini örten ahsap
külâhlar yikilinca, kale içi kúçük ahsap evlerle
doldu.
Hisarin yalniz ahsap kisimlari harap olmustu.
Istanbul'un fethi için emniyet kalesi olarak
yapilan ve beklenen hizmeti lâyikiyle saglayan
hisar harap halde birakilamazdi. 1953 yilinda I
hükümet tarafindan kurulan ve alti kisiden
olusan bir heyet, hisarin onarimi için gereken
çalismalari baslatti. Kale içinde bulunan evler
kamulastirildi ve yikildi.
Rumelihisari bugün müze ve tarihi piyeslerin
oynandigi bir açik hava tiyatrosu haline
getirilmistir. Bogaz kiyisinda, yalniz
Türkiye'nin degil bütün dünyanin en güzel hisari
olarak hayranlik uyandirmakta, gurur ve güven
vermektedir. |
|
|
|
Düzenleme;Sevde.NL
2006 |