Sultan III. Ahmed, tarihimizde ''Lale Devri''
diye anilan dönemin padisahidir. Bir isyan
sonunda Taht'a ciktigi için 27 yillik
saltanatinin ilk onbes yilinda sert davranmak
zorunda kaldi. Bu yillarda Rusya, Venedik,
Avusturya ve Iran'la savasildi. Prut ve
Pasarofça andlasmalari imzaladi. Fakat,
1728'den, yani Lale devrinin baslamasindan
tahttan indirilisine kadar geçen 12 yillik dönem
tam bir refah, yenilik ve baris dönemi oldu.
Sair. Müzisyen ve hattat olan III. Ahmed, sanati
ve sanatçilari korurdu. Bu devirde güzel
sanatlarin her dalinda büyük ustalar, seçkin
sahsiyetler yetisti. Türkiye'de ilk matbaa onun
hükümdarligi sirasinda kuruldu.
Lale devrinde, özellikle Kagithane sirtlarinda
yapilan kösk ve saraylar, isyanlar ve yanginlar
sonucu mahvoldu, sairlerin, bestecilerin ölümsüz
ve asilamayan eserleri zamanimiza ulasti, Türk
sanatina büyük bir saheser disinda, mimari
eserlerin izi bile kalmadi.
Topkapi Sarayi'nin ana kapisi karsisindaki III.
Ahmed Çesmesi bir istisnadir. O, Lale devrinin
solmayan bir çiçegidir. Bütün ihtisami ve
güzelligi ile sapasaglam dutmaktadir. Basmimar
Mehmed Aga'nin eseri olan bu sebilli çesme
yalniz Lale devri sanatinin degil, bütün Osmanli
mimarisinin en güzel örneklerinden biridir,
essiz bir saheserdir.
Çesmenin planini bizzat III. Ahmed'in çizdigi,
basmimar Mehmed Aga'nin bu plani uyguladigi
söylenir. Çesçenin dört kösesinde yuvarlak birer
sebil, sebillerin arasinda kalan kisimlarda da
üç çesme bulunur. Çesmelerin yanlarinda süslü
gözler vardir. Sebillerin üzerine küçük birer
kubbe oturtulmustur.
Çesmenin Ayasofya'ya bakan yüzünde su misra yer
alir:
Aç Besmeleye iç suyu
Han Ahmed'e eyle dua.
Ebced hesabina göre bu kitabe Hicri 1141 (Miladi
1728) tarihini, yani eserin yapildigi yili
göstermektedir.
Kitabenin kendisi oldugu gibi, el yazmasi da
Sultan III. Ahmed'e aittir. Çesmeyi çepçevre
kaplayan yazi ise devrin ünlü sairlerinden
Seyyit Vehbi'nin bir kasidesidir.
Yapinin üstü ahsap, genis saçakli bir çatiyla
örtülüdür. Çatinin üstü de kursuh kaplidir.
Halk arasinda Sultanahmet Çesçesi diye anilan bu
saheseri yerli yabanci bütün ziyaretçiler
hayranlikla seyretmektedir. |
