TUGRA NEDIR?

Tugra Osmanli sultanlarinin gozalici kaligrafik nisan veya armasi, bir cesit imzasidir. Sultanin ve babasinin adini ve cogunda el muzaffer daima dua ibaresini icerir. Birinci sultan Osman Gaziye ait bir tugraya gunumuze dek hicbir yerde rastlanmamistir. Bu nedenle 36 Osmanli padisahi ama 35 Osmanli padisah tugrasi vardir. Tugralar, Osmanli devletinin kurulusundan yikilmasina kadar cok cesitli yerlerde kullanilmis, hat sanatinda bir kol olmus ve resmi gorevini tamamladiktan sonra tarihe mal olmustur (1). Halen hat sanatini icra edenlerce sanatsal amacli olarak yasatilmaktadir.

Tugra tek basina Osmanli kultur, sanat ve egemenligini temsil eder. Turklere ozgudur. Özellikle Turkiye disindaki yabancilar arasinda, Osmanli denince tugra akla gelir. Tugranin sekli kendine mahsustur. Ne herhangi bir sey tugraya benzer, ne de tugra herhangi bir seye. Her tugrada bir yandan alisilmis tugra seklini korumak, diger yandan her sultanin kunyesini bu sekille baristirmak. Zor sanat. Orhan Gazi’den Sultan Vahideddin’e kadar tekrarlanan ve degisen parcalarla tugralarin evrimini izlemek cok ilgi cekicidir. Tugra bir guc ve egemenlik simgesi oldugu icin belgelerin basinda yer alir, sonunda degil...(2)

İlk Osmanli tugrasinin sahibi Orhan Gazinin tugrasinda yazili Orhan ve Osman kelimelerinin yazilis sekli kendinden sonra gelen tugralarin iskeletini olusturmustur.

Tugralar bir arma olarak olgunlasmis halini aldiktan sonra hattatlar sanatsal boyuta gecerek hep daha guzelini yazmaya calismislardir. Sanatsal tugra tablolari halinde padisah tugralari disinda yakin zamanlarda Kur’an-i Kerim’den ayetler, hadisler, dualar, sahis isimleri vb. de yazilmistir.

Bir Osmanli belgesinin tarih tesbitinde, varsa uzerindeki tugranin sahibinin bilinmesi cok yardimci olur. Hatta tugradaki nuanslar tarih araligini daha da kisaltir.

TUGRANIN BOLUMLERI

1-Sere (Kursu): Tugranin en altinda bulunan ve asil metnin yazili bulundugu kisimdir.

2-Beyze’ler (Arapca: yumurta): Tugranin sol tarafinda bulunan ic ice iki kavisli kisimdir.

3-Tug’lar: Tugranin ustune dogru uzanan “elif” harfi seklindeki uzantilardir. Her zaman elif degillerdir. Bazen harf de degillerdir. Yanlarinda yer alan flama seklindeki kavislere “zulfe” denir.

4-Kollar (hancere): Beyzelerin devami olarak saga dogru paralel uzanan kollardir.

Bazi tugralarda sag ust boslukta ilgili padisahin “mahlas”i da gorulur.

Boydas’a gore tuglar gogu isaret eder, hukumdarin elinde tuttugu bayrak veya muzaffer bir komutan olarak yorumlanabilir, kursu, tahtta oturan hukumdari ve adaleti simgeler, beyzeler dunyayi ve hukumdarin daima muzafferiyetini dusundurur. Hancere yani kollar adeletin kilincini ima eder ancak kollarin asagi meyille bitmesi alcakgonullulugu, topragi, olumu ve olumden sonraki hayati simgeleyebilir (2).

Olgunlasmis bir tugrada iki beyze ve uc tug yer alir. İcerik metni bunlari karsilamazsa bazi tugralarda esas metinle ilgili olmayan sekiller de yer alir ki, bunlar klasiklesmis tugra seklini korumak ve kendinden onceki tugraya benzetebilmek icin eklenmislerdir. Bir anlam ifade etmezler (1).